Kurhany kujawskie (cz. 3) SARNOWO

Największe na Kujawach skupisko neolitycznych grobowców znajduje się w Sarnowie, kilka kilometrów na północ od Izbicy Kujawskiej. Cmentarzysko zlokalizowane jest w na skraju dość gęstego, ale niezbyt starego lasu nieopodal zabudowań gospodarskich. Byliśmy tam ok. godz. 8 rano, o tej porze było jeszcze dość mroczno i wilgotno. Kurhany powoli wyłaniały nam się z mroku, jeszcze unosiła się nad nimi poranna mgła. Wrażenia nie były przyjemne. Cały czas nie odstępowało nas uczucie, że jesteśmy na pradawnym cmentarzysku a duchy z przeszłości nas obserwują. Grobowce Sarnowskie mają ok. 80-100 m długości, w części czołowej są nieco niższe i węższe niż wietrzychowickie.

W tutejszych kurhanach znaleziono szczątki kości rozłupane w sposób pozwalający domniemywać, że ludzie KPL uprawiali rytualny kanibalizm. Jednak najciekawszy okazał się pochówek w grobowcu zawierającym szkielet ułomnej kobiety, zmarłej w wieku ok. 60 lat. Została ona pochowana, w trumnie wydrążonej z pnia drzewa, którą umieszczono w poprzek osi wzdłużnej grobowca. To wykopalisko jest wyjątkowe, nie udało się dotąd znaleźć tak potężnego kurhanu, który byłby usypany tylko dla jednej osoby, w dodatku kobiety. Musiała Ona być kimś bardzo ważnym i szanowanym przez społeczność, przywódczynią, kapłanką albo jednym i drugim. Oprócz kości w jej grobowcu znajdowały się rogowe ostrze i gliniana łyżka oraz kilkaset fragmentów glinianych naczyń z których zrekonstruowano 28 pucharów (lejkowatych).

Kurhany kujawskie (cz. 1). GAJ

A wszystko przez bobry!

    Aż 6 dni byliśmy odcięci od Internetu. Nasz świat się jakoś nie zawalił. Przyczyna awarii, zmieniana była przez TPSA kilkakrotnie. A to piorun uderzył w „centralę”, światłowód przerwała koparka, w końcu prasa lokalna podała, że wszystkiemu winne są bobry, które przegryzły kabel nad jeziorem Rogozińskim! Internet w końcu wrócił i  mogę zamieścić próbę dokumentacji „żalek” czyli kujawskich cmentarzysk neolitycznych.

Czoło megalitu w Gaju, 2011 r.,  W.S.

Kurhany często nazywane  „kujawskimi piramidami” znajdują się w promieniu 5-7 km od Izbicy Kujawskiej, w Wietrzychowicach, Sarnowie i Gaju. Do lat 20 - 30 naszego stulecia przetrwały we wsi Śmieły  na granicy Wietrzychowic i Osiecza Małego. Pojedynczy kolisty kurhan znajduje się(?) we wsi Obałki. Jeszcze w XIX wieku grobowce na Kujawach występowały bardzo licznie, o czym wspomina Oskar Kolberg.

Grobowce pochodzą z czasów tzw. II neolitu polskiego, sprzed 3500-2500 lat p.n.e. Niektóre są starsze niż piramidy w Egipcie.  Przypisywane są „kulturze pucharów lejkowatych” (KPL, 4460-2900 p.n.e). „Nazwa pochodzi od kształtu naczyń glinianych, głównie średniej wielkości z brzuścem baniastym i szeroko rozchylonym kołnierzem ukształtowanym na podobieństwo lejka”. Jej genezę archeolodzy wiążą z wielowiekowym „wpływem kultur naddunajskich na ludność kultur mezolitycznych”. Proces jej formowania nie jest dokładnie zbadany i jest jednym z najbardziej spornych zagadnień neolitu.

Kurhany kujawskie wyróżniają się osobliwym kształtem. Są to nasypy ziemne uformowane na planie wydłużonego trójkąta i trapezu. W części czołowej osiągają wysokość ok. 2,5-3,5 metrów. Ich długość często przekracza 100 m. Nasypy obstawiane są głazami narzutowymi, zmniejszającymi się w kierunku wierzchołka. Największe z nich ważyły nawet 7-10 ton. Niektóre teorie wiążą budowę grobowców z rozwojem organizacji społecznej i nabierającym znaczenia patriarchatem.

Ludzie z czasów KPL zajmowali się głównie rolnictwem i hodowlą. Poziom i intensywność działalności gospodarczej na taka skalę ponownie miał miejsce na tych ziemiach dopiero 5 tys. lat później - w okresie średniowiecza.

Kto dostępował zaszczytnego pochówku w potężnych grobowcach?  Na pewno nie decydował o tym status materialny , o czym świadczy skromne  wyposażenie grobów. Raczej szacunek jakim cieszyły się osoby tam pochowane.  "W megalitach mogli być grzebani członkowie starszyzny rodowej i ich krewni, cieszący się za życia dużym autorytetem. Chodziło zapewne o takie oznaczenie miejsca spoczynku, aby można przy nim było, w późniejszym czasie, dodatkowo praktykować inne obrzędy i rytuały."

    Jako pierwszy prezentuję grobowiec w Gaju. Był on największy spośród "kujawskich piramid". Pierwotnie miał mieć150 m długości. Musiał jednak mocno „podupaść”, bo kurhany z Wietrzychowic wydają się potężniejsze. Stoi w środku pola w pobliżu wsi Gaj, otoczony jest drzewami.  Archeolodzy zbadali go dokładnie już w 1950 r., zachowały się jeszcze tabliczki z tamtych czasów. Wewnątrz znaleźli dwa pochówki ludzkie oraz fragmenty budowli drewnianej, spalonej, w czasie uroczystości pogrzebowych. Z zachowanych  elementów konstrukcji,  wynika, że  ludzie KPL  znali połączenie na sumik i łątkę więc taką, jaką stosowano 3000 lat później w Biskupinie! Zachowały się też fragmenty ceramiki i narzędzia krzemienne, niektóre wykonane z surowca pochodzącego z Wołynia.

C.d.n.