Romańskie Strzelno

Na szlaku budowli romańskich (archiwum 2009-2010)

Na wzgórzu św. Wojciecha w Strzelnie, stoją obok siebie, aż dwie świątynie romańskie:  kościół św. Trójcy i rotunda św. Prokopa. Zwieźć nas może barokowa fasada pierwszego ale wchodząc do środka zobaczymy, że wszystko jest jak najbardziej w porządku - romańskie, kościół powstał w XII w. Mimo gotyckiej i barokowej przebudowy świątynia zachowała romańską bryłę. Pierwotnie był to kościół sprowadzonych w XII w. do Strzelna sióstr norbertanek.  

Zabytki dla których przyjeżdżają tu turyści z całego świata, to trzy wczesnośredniowieczne tympanony (zachował się m.in. tympanon fundacyjny - znajdziemy go nad wejściem do kaplicy św. Barbary) i dwie słynne na cały świat kolumny - obok Drzwi Gnieźnieńskich najcenniejsze zabytki sztuki romańskiej w Polsce.  Na każdej z kolumn przedstawiono po 18 postaci wyobrażających Cnoty i Przywary. Wyobrażona jest  między innymi polska wenus wstydliwa - pierwsze w polskiej sztuce sakralnej przedstawienie nagiej kobiety, uosabiającej rozpustę. Sa też personifikacje Sprawiedliwości, Posłuszeństwa, Cierpliwości, Czystości oraz Pychy, Gniewu, Krzywoprzysięstwa.

Mężczyzna z mieczem w ręku symbolizuje grzech zabójstwa.

W lewej nawie kościoła św. Trójcy, w ołtarzu norbertanek lub Krzyża Świętego, znajduje się największe w Polsce nagromadzenie (dokładnie 658) relikwii świętych, błogosławionych, męczenników, nawet pierwszych chrześcijan z katakumb rzymskich. W monstrancji nad tabernakulum znajdują się fragmenty nawet fragmenty krzyża na którym skonał Chrystus. Posiadają 3 papieskie certyfikaty autentyczność. Jednocześnie wiadomo nam, że w średniowieczu papieże duplikowali najcenniejsze relikwie, przez pocieranie rożnych przedmiotów lub ich fragmentów o autentyczne relikwie. Podobno, gdyby zebrać wszystkie rozproszone po świecie  fragmenty Krzyża Św. można by z nich złożyć 12 pełnych krzyży.

Rotunda św. Prokopa, według Długosza powstała w 1133 roku i jest największą romańska rotundą w Polsce. Średniowieczna budowla wykonana została z ciosów granitowych z elementami ozdobnymi z piaskowca, elementy ceglane  powstały później.
Wcześniej pisałem już, że we wnętrzu rotundy znajduje się romański ołtarz, od zachodu empora (rodzaj balkonu) z romańską kolumną. Uświadamiamy sobie nagle, że w tym miejscu zasiadali Królowa Jadwiga i Królowie Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło (aż 7x) i Kazimierz Jagiellończyk, że stąpamy po tych samych kamieniach. 
Barbarzyństwo i ludzka głupota nie znają granic, podczas II wojny światowej Niemcy przerobili kościół na magazyn a wycofując się, podłożyli materiały wybuchowe. Wybuch zniszczył kopułę i górne partie wieży ale kamienne mury na szczęście wytrzymały.

sklepienie krzyżowo-żebrowe

Św. Prokopie, daj mi po chłopie, może być kulawy, o jednym oku, byle w tym roku - legenda mówi, że jeśli panna wypowie te słowa, jednocześnie  lewą ręką przez prawe ramię wrzucając monetę do grobowca w rotundzie pewnym jest jej zamążpójście w ciągu 12 miesięcy.

Widok wnętrza rotundy z empory

Tympanon fundacyjny rotundy (niestety kopia) i stacja drogi krzyżowej 

Tribute to Eryk. Strzelno.

W 2001 r. Eryk Zjeżdżałka wykonał we Wrześni jedną z fotografii, dzięki którym będzie zawsze rozpoznawalny:

Fotografia znalazła się w cyklu "Sedymentacje". W rocznicę śmierci Eryka Galeria PF zaprezentuje retrospektywną wystawę jego fotografii. 

Na szlaku zabytków romańskich (I)
W świąteczną sobotę wybraliśmy się do Strzelna aby choć przez chwilę pobyć w jednym z tych miejsc najstarszych - najdostojniejszych. Rotunda Św. Prokopa stoi tutaj od 800 lat(!), romańskie kolumny i tympanony w kościele Św. Trójcy nie krócej. We wnętrzu rotundy znajduje się romański ołtarz, od zachodu empora (rodzaj balkonu) z romańską kolumną. Uświadamiamy sobie nagle, że w tym miejscu zasiadali Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło (aż 7x) czy Kazimierz Jagiellończyk, że stąpamy po tych samych kamieniach. Strzelno to miejsce przyjazne dla fotografa. Nie ma tabliczek zakazów fotografowania, nie ma też dodatkowych opłat za wykonywanie zdjęć czy videofilmowanie. Niezwykle sympatyczny przewodnik wręcz zachęca aby fotografować wszystko. W Strzelnie wiedzą, że zdjęcia wykonane przez turystów znajdą się np. na portalach internetowych, na Google Earth, pokazane zostaną przyjaciołom i znajomym przyczyniając się do promocji Strzelna.

Przemierzając ciasne uliczki Strzelna natrafiliśmy na budynek starej rzeźni. Na wejściem znajduje się jeszcze krowi-byczy(?) łeb, który natychmiast skojarzył nam się ze zdjęciem Eryka. Byczego łba z Wrześni już dawno nie ma, pozostał tylko na fotografii Eryka...

Strzelno, 15.08.2009 r.