Z lamusa: CAMERA MUSEUM

Z cyklu CAMERA MUZEUM, skan odbitki na papierze barytowym Foton, 18x24 cm

Dzisiejszy materiał przygotowany do publikacji miałem już dawno, przeszło 2 lata temu, powstrzymałem się gdy Witek Jagiełłowicz pokazał swój projekt WUNDERCAMERA. Okazało się, że w tym czasie pracowałem nad podobnym cyklem, który roboczo nazwałem CAMERA MUZEUM; mój zestaw powstawał w zaciszu mojej pracowni równolegle z projektem Witka. Analogii jest mnóstwo, podobnie jak Witek zainspirowało mnie kilka starych kolekcji, mających opisywać wszystko oraz tekst Umberto Eco  „Szaleństwo katalogowania”: (...) wunderkamery, czyli gabinety osobliwości, poprzedniczki naszych muzeów nauk przyrodniczych, w których jedni próbowali zgromadzić systematycznie wszystko to, co należało wiedzieć, a inni chcieli kolekcjonować to, co brzmiało nadzwyczajnie i niesłychanie, włącznie z dziwacznymi przedmiotami, albo zaskakującymi znaleziskami. Więcej --->

Wiesław Z. analizuje zestaw "Wundercamera". SC, 2016

Bezpośrednim impulsem było obejrzenie kolekcji trofeów myśliwskich i eksponatów przyrodniczych w Muzeum Przyrodniczym w Jeleniej Górze (Cieplicach) w 2012 r. Podobne zbiory w nieco mniejszej skali znajdują się w niemal każdym Muzeum i Izbie Pamięci w mojej okolicy, choćby warta uwagi wystawa przyrodnicza w pobliskim Rogoźnie (Muzeum Regionalne).

Nigdy jeszcze nikomu nie pokazywałem tych zdjęć, z racji uderzającego podobieństwa ideowego do WUNDERKAMERY nawet nazwy okazały się podobne, nie wspominając o formie; zamknięcie fotografowanych przedmiotów w kartonowym pudełku (Witek) podzielona na 3 części drewniana półeczka (LS). Zbieżność nie jest chyba przypadkowa, uprawiamy podobną fotografię, obaj interesujemy się procesami przemijania, rejestrowania i utrwalania.
Witek po raz pierwszy swój zestaw zaprezentował na 9. Biennale Fotografii w Poznaniu w grudniu 2015 r.,  w marcu 2016 „Wunderkamerę” pokazywałem wraz z innymi pracami Kolektywu Fotograficznego "Świetlica" w SC.

Natychmiast po opisanych wydarzeniach zaprzestałem na długi czas prac nad CAMERA MUSEUM. Zostało kilka zdjęć opisujących historię fotografii tradycyjnej, utrwalonych na starej kliszy aparatu małoobrazkowego. Obok obrazów o tematyce fotograficznej sfotografowałem wtedy kilka kompozycji złożonych z różnych przedmiotów zbieranych od lat jedynie w celu sfotografowania.

Z cyklu CAMERA MUZEUM, skany odbitek na papierze barytowym Foton, 18x24 cm

Niezwykle modny dzisiaj myśliciel z czasów międzywojnia, papież lewackich artystów i teoretyków sztuki Walter Benjamin (1892-1940) przyglądał się reklamie i ogłoszeniom, slumsom, sektom, modzie, transportowi publicznemu, giełdzie i kursom walutowym, literaturze, znaczkom pocztowym, kiczowi, nudzie, tłumowi, zapomnianym książkom, językowi dzieci i oczywiście fotografii; znany był ze swojej działalności kolekcjonerskiej, która...

obejmowała swym zakresem nie tylko przedmioty - jak pocztówki, fotografie, książki, które uwielbiał pokazywać swoim przyjaciołom, obserwując przy tym ich osobliwe reakcje. Spisywane wspomnienia, językowe twory małego Stefana, czy wreszcie cytaty z prasy i literatury dziewiętnastowiecznej, również stanowiły kolekcje Benjamina, które później wykorzystywał w swojej twórczości literackie. Archiwum, konstruowane w sposób, który nie wykluczał z niego przedmiotów ze względu na ich z pozoru małą wartość. Wypowiedzi dziecka były równie cenne, co najpoważniejsze prace filozoficzne. (Mateusz Palka, Walter Benjamin, Berlińskie dzieciństwo na przełomie wieków, tłum. B. Baran). 

Nie on pierwszy i nie ostatni; Jerzy  Lewczyński (1924-2014) przez całe życie zbierał wszystko i upychał w małym mieszkaniu w bloku, Miron Białoszewski (1922-1983) podsłuchiwał wszystkich i notował strzępy rzeczywistości. Mówiono, że nawet podczas spotkania autorskiego potrafił wyjść na chwilę aby zanotować jakiś dialog.

Z cyklu CAMERA MUZEUM, skan odbitki na papierze barytowym Foton, 18x24 cm

Park Norweski. Pocztówki niemedialne

Skan wglądówki 13x18 cm, Fomaspeed

Tadeusz Kantor wymyślił rzeczywistość (realność) najniższej rangi, czyli tę, do której każdy ma dostęp, która każe mi zawsze sprawy umieszczać i wyrażać w materii jak najniżej, jak najniższej, biednej, pozbawionej godności, prestiżu, bezbronnej, często nawet nikczemnej.*) Z kolei lider poznańskiej nieformalnej grupy artystycznej Penerów**) Wojciech Bąkowski często powołuje się na Mirona Białoszewskiego. Podobnie jak Białoszewski w swoich wierszach, tak Bąkowski w tekstach, obiektach czy filmach buduje pomniki z najbardziej dostępnych elementów rzeczywistości czy aspektów życia. Białoszewski osiąga największą moc kiedy używa tych najbiedniejszych, najbliższych, najprostszych elementów rzeczywistości - mówi Bąkowski.

Tadeusz Sobolewski wspominając Tajny Dziennik Mirona: Białoszewski żywił się ludźmi, nami też. Przyjaciele mówili, ze Miron jest gorszy niż UB, bo on wszystko donosi – publiczności! Donosy rzeczywistości robił stale, był ludożercą ale nie wampirem. Przysiadał, podsłuchiwał, notował, nagrywał, nieustannie przetrawiał donosy codzienności.

Skany wglądówek 18x24 cm, Fomaspeed

Wydawać by się mogło, że działaniom penerskim na polu sztuk wizualnych nie powinno być po drodze z większością fotografów. Istnieją jednak fotografiści*** niszowi, którzy mają wiele wspólnego w podejściu do warsztatu artystycznego i budowaniu języka artystycznej wypowiedzi. Penerstwo, bazując na staroświeckich wręcz kategoriach, odwołuje się bez skrępowania do pojęć indywidualności, stylu czy kunsztu, a nawet dziewiętnastowiecznego podejścia do tworzenia, okazuje się bliskie modernizmowi i mieści się w postawach, które pozwalają się objąć mianem tricksterowania, polegającego w tym wypadku na niewpisywaniu się w mainstream****) podobnie jak nieliczni fotografowie schowani w niszy niszy.*****)

Trickster działa wszak niczym rodzaj camera obscura, dokonując odwrócenia obrazu świata, a także jego postrzeganie może dać bardziej prawdziwe o nim wyobrażenie niż rzeczywistość postrzegana na serio, bez owego odwrócenia.

Skany wglądówek 18x24 cm, Fomaspeed 

Park Norweski znajduje się w centrum uzdrowiska Cieplice, sąsiaduje z Parkiem Zdrojowym (łączy je most przez Wrzosówkę) i jest jedną z atrakcji Jeleniej Góry. Park założony został na początku XX wieku przez właściciela fabryki maszyn papierniczych Eugena Füllnera, pierwotnie oddzielał zakład produkcyjny od osiedla domów robotniczych. Nazwą nawiązuje do pawilonu wybudowanego na wzór restauracji w Oslo, do niedawna mieściło się w nim Muzeum Przyrodnicze.

Park Norweski, Jelenia Góra, Cieplice, zdjęcie cyfrowe, LG, 2014 r.

---

*) (Tadeusz Kantor za: Jan Kłossowicz, "Tadeusz Kantor"

**) Piotr Bosacki: …sztuka Penerów, nie ma szczególnych ambicji dostosowania się do form przekazu medialnego. (Jest prawie pewne, że żaden Pener nigdy nie będzie wykonywał ćwiczeń gimnastycznych na tle obrazu kontrolnego telewizora)

Szabłowski: Sztuka Penerstwa ma więc powstawać z wewnętrznej potrzeby, a nie intelektualnej kalkulacji, i wyrażać się bez ogródek. Ekspresja, o której mowa, jest radykalna do tego stopnia, że zapomina o dobrych obyczajach. Nie wstydzi się brudu, potocznej mowy i braku elegancji. Penerstwo jest sztuką marginesu społecznego, ba - sztuką wyniośle aspołeczną, rzucającą prowokacyjne wyzwanie normom i wrażliwości drobnomieszczaństwa i klasy średniej.

Więcej: http://culture.pl/pl/tworca/penerstwo
***) pojęcie wymyślone przez poznańskiego fotografa Lecha Morawskiego (1939-1995)
****)  Marta Smolińska,TRICKSTEROWAĆ W POZNA(wa)NIU: Penerstwo i The Krasnals, Oppositre nr 2 STRATEGIE TRICKSTERA W PRAKTYCE ARTYSTY I KURATORA
*****) nisza niszy - tak, ironicznie, W. Wilczyk z nieukrywaną wyższością, określił ten nurt fotografii tworzonej przez miłośników i poszukiwaczy...