Co wspólnego może mieć wielkopolska wieś Rejowiec z Rembrandtem van
Rijn? Współczesny Rejowiec to wioska na skraju Puszczy
Zielonki. Jest głównym węzłem szlaku kościołów drewnianych. Jest ich w puszczy i wokół niej aż 12. Fotografowanie kościółków nie jest łatwe. To jak wykonać zdjęcie czarnego kota na czarnym tle. Ich
drewno jest bardzo ciemne, wręcz czarne z powodu użytego impregnatu i upływu
czasu. Jak by się nie ustawić to i tak
nie widać wielu szczegółów.
Cytowany ostatnio przeze mnie dość często, Piotr Paliński pisze: „Rejówiec, wieś,
zbudowana ku czci Mikołaja (tu Palińskiemu zabrakło uważności, powinno być Andrzeja) Reja, wnuka naszego poety, który swoim współwyznawcom lutrom Niemcom, przybyłym z Brandenburgji i
Pomeranji, podarował pas ziemi porosłej
lasem, o milę drogi od swej siedziby Skoków, należących
doń od początku XVII wieku, na własność,
dodając jeszcze do tego Niedźwiady ochrzczone przez tych przybyszów na Behrenbusch (dzisiejsze
Niedźwiedziny). Ci sobie w Rejowcu zbudowali
zbór, który dziś jeszcze istnieje; wnętrze jego zdobią do dziś olejne
portrety tych polskich wielmożów, którzy - porzuciwszy wiarę ojców swoich, -
poszli służyć obcym bogom i naszym wrogom.
Rejówiec poznański (w odróżnieniu od Rejówca w ziemi Lubelskiej w powiecie Chełmskim, założ. r. 1547 przez poetę Mikołaja Reja) miał w 1885 r. 3240 morgów obszaru, i w 33 domach 257 mieszk.”
Wieś jak i kościół założył więc, kalwin Andrzej Rey
(1584-1641), wnuk twórcy polskiego języka literackiego Mikołaja Reya z
Nagłowic. Pan Andrzej Rey herbu Oksza, starosta libuski*, w roku 1620 poślubił dziedziczkę Skoków
i okolicznych dóbr, Zofię Latalską. W roku 1626 założył wieś Rejowiec, do
której sprowadził niemieckich kolonistów wyznania kalwińskiego. Nadał im ziemię i wybudował modrzewiowy zbór, który
stał się również miejscem modlitw polskiej szlachty kalwińskiej. Andrzej Rey był jednym z wybitniejszych i najgorliwszych wyznawców reformacji w Polsce. Szczególnie naraził się
ludności i duchowieństwu na swoim terenie, w starostwie libuskim*. Nie tylko uciskiem
ekonomicznym, co konsekwentną walką z kościołem katolickim. Osiedlił w
starostwie kilka tysięcy wypędzonych z Czech, Moraw i Niemiec
innowierców, budował im zbory (min. w Łużnej), kwestionował przywileje
duchowieństwa katolickiego i odciągał chłopów od kościoła. Na tym tle
trwał m.in. wieloletni konflikt Reya z proboszczem binarowskim. Podobna politykę prowadził w swoich dobrach w Wielkopolsce. Skoki i okolice stały
się silnym ośrodkiem braci czeskich. W czasach, gdy w Europie szalała kontrreformacja, na terenie Wielkopolski - nie tylko za sprawa Reya - powstało wiele miast i
wsi dla uciekinierów różnowierców ze Śląska, Czech i Niemiec.
 |
| Rembrandt van Rijn. Szlachcic polski. 1637 r. |
Zanim pan Rey rozwinął działalność w Wielkopolsce, studiował we Francji, w Bawarii i
holenderskiej Lejdzie, a w na koniec w Gdańsku. W późniejszych latach z racji swych
przymiotów został dyplomatą - ambasadorem w Anglii i Danii. W 1637 podczas misji dyplomatycznej na dworach duńskim, holenderskim
i angielskim uwiecznił go sam Rembrandt
van Rijn. Obraz znany jest jako Szlachcic
polski (ang. A Polish Nobleman)
albo Mężczyzna w futrzanej czapce.
Na portrecie Rembrandta pan Andrzej Rey
ukazany został w pozie pełnej dostojeństwa, właściwej dyplomacie i
szlachcicowi. Obraz znajduje się w National Gallery of Art w Waszyngtonie.
Dzieje świątyni w Rejowcu ściśle związane są z historią wsi Rejowiec. Bo przecież, tak jak
zmieniali się mieszkańcy wsi, tak też zmieniała się obrzędowość nabożeństw
odprawianych w tym kościele. Pierwszymi jej użytkownikami byli protestanccy
kalwini i arianie - polska szlachta wyznania kalwińskiego, po nich ewangelicy,
a następnie od roku 1947 - katolicy. Obecny kościół wraz z dzwonnicą wznieśli
luteranie w 1820 r. Aż do 1945 roku był to kościół ewangelicki. Od 1947 roku jest
to miejsce modlitwy katolików. Świątynia otrzymała imię Najświętszego
Serca Pana Jezusa i początkowo była filią kościoła w Dąbrówce Kościelnej. W 1976
stała się samodzielną parafią rzymskokatolicką.
Piękna figura Najświętszego Serca Pana Jezusa znajduje się
po drugiej stronie szosy. Wnętrze kościoła choć niskie, ma balkony typowe dla kościołów
ewangelickich a barokowy ołtarz główny pochodzi z kolegiaty w Kruszwicy! O
kalwińskiej przeszłości świadczy trzynaście XVII-wiecznych tablic trumiennych z
malowanymi na blasze herbami polskiej szlachty kalwińskiej. Znajdują się one na
ścianach kruchty prowadzącej do kościoła.
* Libusza – wieś w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Biecz, położona nad rzeką Libuszanką. Oddalona jest o 3 km od miasta Biecz w kierunku południowo-wschodnim. Libusza z kilkoma wsiami stanowiła niegrodowe starostwo libuskie, które przetrwało do I rozbioru Polski.
